Historia komunikacji miejskiej w Elblągu
Początki komunikacji miejskiej w Elblągu i okres międzywojenny
Historia komunikacji miejskiej w Elblągu sięga 1884 roku, kiedy to zlecono opracowanie projektu sieci tramwajowej. W 1891 roku władze Elbląga ogłosiły przetarg na budowę i eksploatację elektrycznej sieci tramwajowej. Przetarg wygrała berlińska firma Union Elektricitäts Gesellschaft, która w przeciągu dziewięciu miesięcy wybudowała elektrownię przy ul. Szpitalnej,mizę tramwajową i pierwsze dwie z pięciu zaplanowanych linii.
22 listopada 1895 roku uroczyście oddano do eksploatacji dwie jednotorowe linie o długości około 4 km. Trasa jednej z nich biegła od Dworca nad rzekę Elbląg, a druga z Pl. Słowiańskiego do ul. Królewieckiej. Zgodnie z umową właścicielem wybudowanej sieci tramwajowej przez 50 lat miała być firma UEG.
W 1897 roku powołano spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością Tramwaje Elbląskie co miało usprawnić zarządzanie rozrastającym się przedsiębiorstwem. W 1925 roku firma posiadała już 25 wagonów silnikowych, wymieniono stare, drewniane słupy trakcyjne na betonowe i przyłączono zasilanie z elektrowni miejskiej.
W roku 1927 uruchomiono nową linię łączącą ul. Obrońców Pokoju przez Browarną, Pocztową, Plac Słowiański, 1 Maja, Bema z ul. Saperów. Jednocześnie przy ul. Browarnej 91 powstała nowoczesna zajezdnia, która jest użytkowana do dzisiaj.
II Wojna światowa
Wybuch II Wojny światowej spowodował, że Elbląg stał się zapleczem przemysłowym dla Niemiec. Wzrosła liczba ludności. Komunikacja miejska musiała sprostać wyższym wymaganiom. Pod koniec wojny Elbląg posiadał już 34 wozy silnikowe, 48 doczepnych,10 wozów technicznych i 1 lokomotywę trakcyjną.
Przejście wojsk radzieckich przez Elbląg pod koniec wojny było tragiczne w skutkach dla miasta. Rosjanie grabili i niszczyli wszelkie instytucje i urządzenia komunalne. Również komunikacja tramwajowa poniosła ogromne straty. Z majątku pozostały: dwie zajezdnie, z których jedna nie nadawała się do odbudowy, zniszczona podstacja, 17 i pół kilometra pojedynczego toru, 17,8 km zdewastowanej sieci trakcyjnej.
Okres powojenny
1945 r. - Do Elbląga przyjeżdża grupa warszawskich tramwajarzy, która decyzją ówczesnych władz miasta ma odbudować i uruchomić komunikację tramwajową w mieście.
6 czerwca 1946r. - Dzięki wielkiemu poświęceniu i zaangażowaniu wielu osób, udaje się uruchomić linię nr 1 o długości ok.4,5 km (Dworzec-Obr.Pokoju), a w trzy miesiące później ruszają tramwaje na linii nr 2 (ul.Marymoncka-ul.Bema).
1947 r. - Następuje otwarcie linii nr 3 (Pl.Słowiański-Agrykola).
7 listopada 1949 r. - Po raz pierwszy w Elblągu zaczyna funkcjonować komunikacja autobusowa. Zabezpiecza ona przewozy pracowników do zakładów pracy, na trasie Zamech-ul.Grottgera o długości ok.6 km. Rolę pierwszych autobusów pełnią dwa samochody ciężarowe marki Citroen i Mercedes, przystosowane do przewozu osób.
1951 r. - Miejskie Zakłady Komunikacyjne wcielono w powstałe przedsiębiorstwo wielozakładowe Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej w Elblągu. Uruchomienie linii tramwajowej w ciągu ul.Grunwaldzkiej spowodowało likwidację komunikacji autobusowej
1954 r. - Ponownie powstaje samodzielne przedsiębiorstwo MPK w Elblągu.
luty 1956r. - Znowu zaczyna działać komunikacja autobusowa. Przewozy wykonują 4 autobusy Marki Star-52, na dwóch liniach, po okresie próbnym pozostawiono tylko linię nr 5.
1958 - 1964 r. - Przedsiębiorstwo organizuje usługi taksówkowe, po mieście kursuje 10 samochodów marki Warszawa.
1964r. - W mieście ustawiane są pierwsze daszki przystankowe. Rok później po mieście kursują już nowe autobusy marki San.
1967 r. - Powstaje nowa linia autobusowa łącząca tereny "Za kanałem" z centrum miasta i ul.Konopnickiej.
1975 r. - MPK włączono jako oddział do Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Gdańsku, ale już od 1 lipca MPK jest znowu samodzielnym przedsiębiorstwem do którego włączony zostaje Zakład Komunikacji Miejskiej w Malborku.
1976 r. - Dla komunikacji autobusowej jest to rok przełomowy, następuje bowiem jej wielki rozwój. Elbląg otrzymuje 24 nowe autobusy, gwałtownie wzrasta liczba przewożonych pasażerów, powstają nowe pętle przy ul.Warszawskiej i Łódzkiej.
1980 r. - Na koniec roku MPK posiadało na stanie 27 wagonów silnikowych, 21 doczepnych i 109 autobusów, w tym 34 w Malborku.
1983 r. - Na ulicach Elbląga pojawiają się nowe autobusy marki PR-110.
1985 r. - Wprowadzony zostaje nowy układ linii autobusowych, z 22 linii pozostaje 17 o łącznej dług. linii 207 km.
1988 r. - MPK otrzymuje 2 wozy tramwajowe 805Na i 14 autobusów Jelcz M11.
Lata dziewięćdziesiąte
Trudności finansowe przedsiębiorstwa, spowodowane przemianami w kraju w roku 1991 powodują, przekształcenie go w zakład budżetowy , powstaje Miejski Zakład Komunikacyjny w Elblągu. MZK nadal funkcjonuje jako monopolista w mieście eksploatując trakcję tramwajową i autobusową. Konieczność dostosowania działalności MZK do wymogów gospodarki rynkowej, racjonalnej gospodarki środkami budżetu miasta, jak również silne tendencje roszczeniowe załogi, spowodowały proces restrukturyzacji komunikacji miejskiej.
Miejski Zakład Komunikacji w grudniu 1992 r. postawiono w stan likwidacji. Uchwałą Rady Miejskiej z dnia 30.12.1992 r. powołany został zakład budżetowy zwany Zarządem Komunikacji Miejskiej. Oddzielono funkcje organizatora komunikacji od funkcji przewoźnika. Od 1 września 1993 r. ZKM wprowadził nowe rozkłady jazdy na wszystkich liniach autobusowych i tramwajowych, utworzył trzy nowe linie autobusowe.
Opracowano i wdrożono system kontroli przewozów, utworzono 5 nowych punktów sprzedaży biletów. Na bazie byłego MZK powstały spółki : Przedsiębiorstwo Komunikacji Autobusowej, Zakład Komunikacji Autobusowej i Spółka z o.o. Skarbu Gminy Tramwaje Elbląskie. W grudniu 1996 r. do Elbląga sprowadzono 19 wagonów typu GT-6 z Niemiec, pozwoliło to wycofać z eksploatacji przestarzały tabor typu 5N i 5 ND. W roku 1997 r. Zarząd Komunikacji Miejskiej zostaje przekształcony w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przy czym 100% udziałów spółki należy do Gminy Miasta Elbląg.
W trakcji autobusowej przewoźnicy wyłaniani są w drodze przetargu. Na rynku usług przewozowych komunikacji zbiorowej w naszym mieście obok spółki Tramwaje Elbląskie funkcjonują: Autobusowe Linie Prywatne ALP, Przedsiębiorstwo Komunikacji Autobusowej, Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej.
2000 - 2002 r.
Likwidacji ulega Zakład Komunikacji Autobusowej.
Trwa budowa nowego torowiska w ciągu ul. Płk.Dąbka i przebudowa torowiska w ul. Bema. W 2002 r w sierpniu następuje uroczyste otwarcie dwóch nowych linii tramwajowych nr 4 i 5 z trasą przez ul. Płk. Dąbka. Komunikacja tramwajowa zajmuje już znaczące miejsce w komunikacji zbiorowej miasta i ma perspektywy rozwoju, wymaga to jednak realizacji szeregu zadań inwestycyjnych, a tym samym znacznych nakładów finansowych.
2006 r.
Od lipca 2006r. trwa budowa nowego odcinka torowiska w ciągu ul. Ogólnej. Nowa pętla tramwajowa jest zlokalizowana na skrzyżowaniu ul. Ogólnej z ul.Fromborką. Do tej pory w tym miejscu usytuowana była pętla autobusowa. Po przebudowie będzie ona pełnić rolę zarówno pętli autobusowej , jak i tramwajowej.
Do nowej pętli będą dojeżdżały linie 1, 3, 4, 5. Uroczyste otwarcie nowego odcinka nastąpiło 21.12.2006r. Wprowadzenie linii tramwajowych w ul.Ogólną było powodem kilku zmian w funkcjonowaniu linii autobusowych.
* I tak: linia nr 14 zmieniła swój charakter tj. z linii średnicowej stała się linią dowozową na trasie z ul. Nowodworskiej, ul.Rycerską, Hetmańską do dworca PKP.
* linia nr 15 zaczęła kursować po trasie z dworca ulicami Mickiewicza, Bema, Rawską do ul. Akacjowej.
* powstała nowa linia o charakterze dowozowym kursująca po trasie z Bilenika, ulicami Radomską, Tysiąclecia, Hetmańską, Rycerską, Tysiąclecia, powrót do Bielnika.
* trasa linii nr 19 została skrócona do pętli przy ul.Odrodzenia.
W opracowaniu korzystano z kroniki zakładowej spółki Tramwaje Elbląskie.